Praktycznie wszystkie samorządy terytorialne w Polsce borykają się na co dzień z podobnymi problemami. Jednym z nich jest kwestia pozyskiwania funduszy na przeprowadzanie inwestycji. W takim przypadku często wybieranym rozwiązaniem okazuje się emisja tzw. obligacji komunalnych.
Tego typu papiery wartościowe mogą stać się niedrogą i przy tym bezpieczną formą finansowania wkładów własnych do zaplanowanych inwestycji. Co więc warto wiedzieć o takich obligacjach? Jakie są ich największe zalety i o czym należy pamiętać przed podjęciem decyzji o emisji?
Obligacje komunalne – czym są i w jaki sposób działają?
Zacznijmy od krótkiego przypomnienia definicji opisywanego pojęcia. Obligacje komunalne to dłużne papiery wartościowe, które są emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego w celu pozyskania środków na finansowanie zadań publicznych. Z takiego rozwiązania mogą więc korzystać zarówno gminy, jak i powiaty oraz całe województwa.
💡 Ciekawostka:
Pierwsze udokumentowane obligacje komunalne są datowane na rok 1270. Z takiej pożyczki skorzystało włoskie miasto Genua.
Różnice w porównaniu do kredytu bankowego
Co istotne, obligacje z perspektywy ich emitentów mogą wydawać się opcją zbliżoną do kredytu bankowego. Koniec końców w obydwu przypadkach jednostki JST zaciągają pewien dług, który potem trzeba będzie spłacić. Warto jednak wiedzieć o tym, że różnica pomiędzy wspomnianymi formami finansowania jest zasadnicza.
Zdecydowanie najważniejszą różnicą jest fakt, że w przypadku obligacji komunalnych jednostki samorządu nie muszą zawierać standardowej umowy kredytowej. Zamiast tego zawierają umowę emisyjną, czyli dokument określający:
- schemat emisji
- przewidywane terminy wykupu
- okres karencji
- inne kluczowe aspekty
Ponadto w przypadku emisji obligacji komunalnych nie ma konieczności ustanawiania tzw. zabezpieczeń rzeczowych, które są wymagane przy umowach kredytowych. Dlaczego? Ponieważ umowa emisyjna zakłada, że dana jednostka samorządu ustanawia cały posiadany budżet jako formę gwarancji zwrotu zadłużenia. Dzięki temu koszty obsługi obligacji są znacznie niższe w porównaniu do kosztów obsługi kredytu.
Jak wygląda procedura emisji obligacji komunalnych?
Procedura emisji obligacji komunalnych została określona w ramach Ustawy o obligacjach z 2015 roku. Ten akt prawny wskazuje na najważniejsze kroki, które należy podjąć w związku z planowanym przedsięwzięciem.
Krok 1: Podjęcie uchwały
Pierwszym krokiem będzie podjęcie uchwały przez radę gminy/powiatu lub sejmik województwa. Co jasne, taka uchwała musi zostać potwierdzona stosownym dokumentem, który będzie zawierać najważniejsze informacje na temat:
- zaplanowanej emisji
- jej schematu
- szczegółowej procedury wykupu papierów
Krok 2: Opinia RIO
Przyjęta uchwała powinna także zostać zaopiniowana przez Regionalną Izbę Obrachunkową. Jej zadaniem jest bowiem ocena tego, czy zadłużenie poszczególnych samorządów nie przekracza określonych limitów.
Krok 3: Wybór agenta emisji
Jeżeli dokumentacja zostanie opracowana i zaakceptowana, kolejnym krokiem będzie wybranie agenta emisji. Od kilku lat obowiązują bowiem specjalne przepisy prawne, które zakładają, że emitentem i agentem emisji nie może być ten sam podmiot.
W związku z tym samorząd musi wyznaczyć konkretny bank powierniczy lub inną upoważnioną instytucję, która będzie pełnić funkcję agenta. W tym miejscu warto dodać, że agentem emisji może być np. Bank Gospodarstwa Krajowego.
Krok 4: Emisja i obsługa
Po podpisaniu umowy wybrany bank lub inna instytucja rozpoczyna faktyczną emisję obligacji i przyjmowanie środków od obligatariuszy. To właśnie bank będzie także odpowiadać za:
- wypłatę odsetek
- dbanie o płynność inwestycji
Jakie są najważniejsze korzyści obligacji komunalnych?
Dlaczego to właśnie emisja obligacji komunalnych może być najkorzystniejszym rozwiązaniem z punktu widzenia samorządów? Ponieważ przemawia za nią kilka istotnych korzyści:
✅ Oszczędność
W pierwszym akapicie zaznaczyliśmy, że emisja obligacji komunalnych generuje niższe koszty obsługi w porównaniu do kredytów bankowych. Co więcej, brak wymogu dotyczącego zabezpieczeń rzeczowych obniża także koszty administracyjne.
✅ Gwarancja wyższej elastyczności
Aktualne oferty kredytowe z reguły przewidują istnienie ścisłych zasad w zakresie spłaty zobowiązania. Pod tym względem emisja obligacji komunalnych zapewnia zdecydowanie większą elastyczność. Jest to szczególnie ważne pod kątem:
- ustalania warunków i terminów spłaty zobowiązania
- przystosowania ich do wymogów Ustawy o finansach publicznych
✅ Wysoki poziom bezpieczeństwa i przewidywalność
Przy ocenie instrumentów finansowych jednym z kluczowych aspektów jest określenie poziomu ryzyka. Na szczęście przy obligacjach komunalnych ten wskaźnik wygląda naprawdę dobrze.
Dla samorządów jest to bezpieczny sposób pozyskiwania kapitału, ponieważ nad przepływem środków czuwa bank, a pieniądze są pozyskiwane od obligatariuszy.
Dla nabywców obligacji taka forma inwestycji jest znacznie pewniejszą formą lokowania kapitału w porównaniu do wielu innych instrumentów.
Obligacje komunalne jako forma finansowania wkładów własnych do inwestycji JST
Kapitał pozyskany w wyniku emisji obligacji komunalnych można przeznaczyć na różne przedsięwzięcia oraz inwestycje lokalne. Jednak ostatnie lata wyraźnie pokazują pewien trend. Otóż JST bardzo chętnie korzystają z takich obligacji w celu zebrania środków na poczet inwestycyjnego wkładu własnego.
Problem z wkładem własnym
Niestety, dziury budżetowe lub inne problemy z finansami mogą skutecznie utrudniać wygospodarowanie wymaganego wkładu własnego. Ten z kolei jest niezbędnym warunkiem uzyskania licznych dofinansowań.
Dobrym przykładem mogą być liczne inwestycje podejmowane z inicjatywy Unii Europejskiej. Aby uzyskać unijne dofinansowania, samorządy bardzo często muszą dysponować określonym wkładem własnym.
Praktyczne przykłady
Dlatego w ciągu kilku ostatnich lat liczne polskie samorządy zdecydowały się na takie posunięcie. Oczywiście najgłośniejszym echem odbiły się emisje obligacji komunalnych przez samorządy Świnoujścia oraz Łodzi. Jednak takich przykładów było znacznie więcej, co tylko pokazuje, jak popularna stała się taka forma finansowania wkładów własnych.
Podsumowanie
Obligacje komunalne to skuteczne i bezpieczne narzędzie finansowania inwestycji publicznych. Co istotne, mogą z niego korzystać zarówno gminy oraz miasta, jak i powiaty, a nawet województwa. Dlatego należy uznać je za bardzo praktyczną formę pozyskiwania kapitału.
Obligacje komunalne idealnie sprawdzają się jako forma finansowania wkładu własnego przy planowanych inwestycjach. W ostatnich latach coraz więcej samorządów decyduje się na takie rozwiązanie, aby np. skorzystać z dotacji unijnych.
🎯 Kluczowe zalety obligacji komunalnych:
Idealne do finansowania wkładów własnych
Niższe koszty obsługi niż kredyty bankowe
Większa elastyczność spłaty
Brak konieczności zabezpieczeń rzeczowych
Wysoki poziom bezpieczeństwa